Zwangerschap
Gefeliciteerd! Een spannende tijd breekt aan!
De eerste controle
Wanneer je zwangerschapstest positief is kun je bij een zwangerschapsduur van 6 weken een afspraak bij ons maken voor de eerste controle. De eerste afspraak vindt plaats bij een zwangerschapsduur van 8-10 weken. Graag willen we dat deze afspraak tijdig plaatsvindt, omdat we je voorlichting willen geven over prenataal onderzoek. Meer hierover kun je vinden op www.prenatalescreening.nl. Bij de eerste afspraak is het belangrijk een identiteitsbewijs, je verzekeringspasje en een actueel ponsplaatje van het ziekenhuis mee te nemen.
De eerste controle duurt ongeveer 30 minuten, tijdens deze controle worden er vragen gesteld over je gezondheid, de gezondheid van je partner, eventuele eerder doorgemaakte zwangerschappen en de gezondheid van je familie. Dit is nodig om ons een zo goed mogelijk beeld te geven van de eventuele risico's voor jou en je baby. Daarnaast meten we je bloeddruk en verwijzen we elke zwangere naar het laboratorium om bloedonderzoek te laten doen. In je bloed testen we de bloedgroep, de rhesusfactor en het hemoglobinegehalte en wordt het bloed onderzocht op lues, hepatitis B en HIV. Ook controleren we of er bepaalde antistoffen in het bloed aanwezig zijn, de zogenaamde irregulaire antistoffen.
Ter voorbereiding op de eerste controle willen we je vragen om deze vragenlijst uit te printen en in te vullen:
Vervolgcontroles
De volgende controle vindt plaats bij ongeveer 10-11 weken zwangerschap er wordt dan een echo gemaakt. Deze echo is ter bevestiging van jouw zwangerschap, om te kijken of de zwangerschapstermijn klopt en of het (g)een tweeling is. Deze echo wordt door de verloskundige gedaan en vindt plaats bij ons in de praktijk.
De daaropvolgende controles zullen we informeren hoe het met je gaat, eventueel voorlichting geven over bepaalde onderwerpen (bijv. leefgewoonten, borstvoeding etc.) en vragen beantwoorden. Deze controle duurt 10 minuten. Ook wordt de bloeddruk gecontroleerd, we voelen aan de buik om te kijken of de baby goed groeit en we voelen naar de ligging vanaf ongeveer 30 weken zwangerschap. Natuurlijk luisteren we ook met onze doptone naar de harttonen van de baby. Als je wilt kunnen we ook het gewicht voor je bijhouden.
Met 30 weken zwangerschap test de assistente je Hb (ijzergehalte). Dit is om te kijken of er voldoende hemoglobine in je bloed aanwezig is, oftewel of je geen bloedarmoede hebt. Hoe verder je bent in de zwangerschap, hoe frequenter de controles. Vanaf 37 weken kom je elke week voor controle tot aan de bevalling. <omhoog>
Regeldingen
Nu je zwanger bent mag/kun je ook alvast wat dingen gaan regelen namelijk:
- Kraamzorg: om kraamzorg zeker te stellen, is het belangrijk dat je voor 20 weken zwangerschap kraamzorg hebt geregeld. Wanneer je bij je zorgverzekeraar meldt dat je zwanger bent en kraamzorg wilt regelen, is het belangrijk dat je duidelijk aangeeft van welk kraamcentrum je kraamzorg wilt ontvangen. Tegenwoordig is het zo dat de zorgverzekeraar een zwangere client op de zorgveiling plaatst, zodat ieder willekeurig kraamcentrum kan bieden op de kraamzorg bij jullie thuis, tenzij je duidelijk je voorkeur aangeeft. Onze voorkeur gaat hierbij uit naar Naviva, VVT en SBT. Dit zijn de grootste kraamcentra in onze regio, waar we het meest mee samenwerken en goede ervaring mee hebben.
- Naamserkenning van het kind, wanneer jullie niet getrouwd zijn. Dit moet al in de zwangerschap geregeld worden.
- Je kunt tot 16 weken zwangerschap meedoen met Moeders voor Moeders, aanmelden kan via de assistente.
- Oppas/crèche, soms zijn er wachtlijsten voor kinderdagverblijven, informeer hier op tijd naar.
Leefadviezen
Over het algemeen kun je, als je zwanger bent, alles blijven doen wat je ook deed voor je zwanger was zoals bijvoorbeeld werk, sport en autorijden. Het is belangrijk dat je goed voor jezelf zorgt en naar je lichaam luistert.
Foliumzuur
Waarschijnlijk slik je al foliumzuur. Is dit niet het geval dan kun je hiermee beginnen en doorgaan tot 10 weken zwangerschap. Als je foliumzuur slikt, heeft je baby een kleinere kans op aandoeningen van het zenuwstelsel, zoals een open ruggetje. Begin met het slikken van foliumzuur (ook bekend als vitamine B11) zodra je zwanger wilt worden. Zorg ervoor dat je het liefst al minimaal vier weken foliumzuur hebt geslikt voordat je zwanger wordt. Dus als je stopt met je anticonceptie, ga dan gelijk foliumzuur slikken.
Gezonde voeding
Tijdens de zwangerschap is het belangrijk om gezond en gevarieerd te eten. Eten voor twee is niet nodig, maar lijnen tijdens de zwangerschap of de borstvoeding is niet verstandig. De onderstaande basisvoeding is gemiddeld per dag nodig tijdens de zwangerschap:
- Brood: 6 sneetjes (205 gram)
- Aardappelen, rijst, pasta of peulvruchten: 4 stuks of 4 opscheplepels (200 gram)
- Groente: 4 opscheplepels (200 gram)
- Fruit: 2 stuks (200 gram)
- Zuivel: 400 ml melkproducten en 20 gram (1 plak) kaas
- Vlees(waren), vis, ei en vleesvervangers: 100-120 gram (gaar gewicht)
- Halvarine, margarine, bak- en braadproducten: 40 gram
- Dranken: 2 liter
Behalve foliumzuur en vitamine D is het tijdens de zwangerschap niet nodig extra vitamines en mineralen te slikken. Zwangeren die toch extra vitamines en mineralen willen gebruiken, wordt aangeraden een multi-preparaat speciaal voor zwangeren te kiezen en hiervan de aanbevolen dosis te gebruiken. Deze levert de goede hoeveelheid foliumzuur en vitamine D en is veilig. Vegetarisch eten tijdens de zwangerschap is geen probleem. Zonder vlees en/of vis op het menu is het erg belangrijk erop te letten dat er wel voldoende B-vitamines en ijzer gegeten wordt. B-vitamines zitten vooral in volkorenproducten, aardappelen, peulvruchten, eieren en zuivelproducten. Zet deze producten daarom regelmatig op het menu.
Vlees levert veel ijzer. Als je geen vlees eet, is het belangrijk te zorgen voor ijzerrijke vleesvervangers. Vitamine C bevordert de opname van ijzer. Gebruik daarom bij elke maaltijd iets van groente, fruit of vitamine C-rijk vruchtensap.
In de zwangerschap zijn sommige voedselinfecties extra gevaarlijk. Besmetting met schadelijke bacteriën in eten is te voorkomen door vlees alleen te eten als het goed doorbakken is, alle groente goed te wassen, voorkomen dat rauwe voedingsmiddelen in contact komen met bereide gerechten, geen rauwmelkse zachte kaas (au lait cru) en geen voorverpakte gerookte vis te eten. Eet liever ook geen lever tijdens de zwangerschap en niet meer dan eenmaal per dag een leverproduct zoals leverworst. In lever zit veel vitamine A. Teveel vitamine A kan schadelijke gevolgen hebben voor het ongeboren kind.
Tijdens de zwangerschap zijn de meeste vrouwen trots op hun groeiende buik en volle borsten. Maar veel vrouwen zien ook met lede ogen aan hoe het vet zich ophoopt rond de heupen. Aankomen tijdens de zwangerschap is heel normaal en hoort er gewoon bij. De ene vrouw zal meer aankomen dan de andere. Een gemiddelde is ongeveer twaalf kilo (zie tabel). Na de bevalling zijn vrouwen ongeveer vijf kilo kwijt en in de kraamperiode verliezen ze nog eens ongeveer vier kilo. De resterende kilo's zijn reserve voor de periode dat er borstvoeding wordt gegeven.
| Baby | 3,5 kilo |
| Baarmoeder | 1,0 kilo |
| Placenta | 0,5 kilo |
| Extra bloed | 1,5 kilo |
| Borsten | 0,5 kilo extra |
| Vetvoorraad | 3,0 kilo extra |
| Extra vocht | 2,0 kilo |
| Totaal | 12,0 kilo |
Roken, alcohol en drugs
Roken tijdens de zwangerschap brengt grote risico's met zich mee. Zelf roken, maar ook het meeroken heeft een nadelige invloed op de zwangerschap. In sigaretten zitten schadelijke stoffen die zorgen voor een verminderde zuurstoftoevoer naar het kind. Hierdoor bestaat het risico dat de baby minder goed groeit, te vroeg geboren wordt of dat de placenta voortijdig loslaat waardoor je kindje kan overlijden. Na de geboorte is er een hogere kans op luchtwegaandoeningen en een verhoogde kans op wiegendood. Het advies aan beide ouders is dan ook: stop met roken en vermijd rokerige ruimtes. Gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap is schadelijk voor het ongeboren kind. In elk stadium van de zwangerschap kan alcoholgebruik door de moeder de hersenontwikkeling van het kind dan ook schaden.
Daarnaast kan alcoholgebruik in het begin van de zwangerschap schadelijk zijn voor de vorming van andere organen en lichaamsdelen. Alcoholgebruik aan het einde van de zwangerschap is bovendien ongunstig voor de groei van de baby en kan de geboorte vervroegen. Als een zwangere vrouw zes of meer glazen per dag drinkt, kan dit leiden tot ernstige aangeboren afwijkingen zoals het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS). Onder dit syndroom vallen allerlei lichamelijke en neurologische afwijkingen. Het risico op aangeboren afwijkingen is ook aanwezig als een zwangere vrouw gemiddeld een laag alcoholgebruik heeft, maar bij sommige gelegenheden zes glazen of meer drinkt. Gebruik van alcohol en drugs tijdens de zwangerschap kan de ontwikkeling van je kind ernstig verstoren. Alcohol en drugsgebruik vergroot de kans op aangeboren afwijkingen. Daarnaast kan het kindje ontwenningsverschijnselen krijgen na de geboorte.
Medicijnen
Gebruik alleen medicijnen die voorgeschreven zijn en vertel de arts dat je zwanger wilt worden of bent. Dit is van belang omdat sommige stoffen al vroeg in de zwangerschap invloed hebben op de ontwikkeling van je kind.
Besmettelijke ziekten in je omgeving
Heeft iemand in je omgeving een kinderziekte die samen gaat met vlekjes op de huid, zoals waterpokken, rode hond of de vijfde ziekte? Of ben je in contact geweest met iemand die een andere besmettelijke ziekte heeft? Neem dan zo spoedig mogelijk contact met ons op.
Schadelijke stoffen en straling
Probeer in de zwangerschap zo veel mogelijk contact met de volgende stoffen te vermijden: verf op terpentinebasis, ongediertebestrijdingsmiddelen en chemicaliën (zoals foto-ontwikkelingsvloeistof). Van haarverf zijn tot nu toe geen schadelijke effecten bekend.Is een röntgenonderzoek tijdens de zwangerschap noodzakelijk, vermeld dan duidelijk dat je zwanger bent.
Kattenbak en tuinieren
Bij het verschonen van de kattenbak, het konijnenhok en het werken in de tuin is het belangrijk handschoenen te dragen. In uitwerpselen van (vooral jonge) katten en konijnen komt een parasiet voor die toxoplasmose kan veroorzaken.
Sporten
Voor sporten geldt: doe wat je altijd deed, maar verminder of stop wanneer je merkt dat het klachten geeft. Probeer ook liever niet meer inspanning te leveren dan voor de zwangerschap. Sporten waarbij je risico loopt om iets tegen je buik aan te krijgen, of sporten waarbij je met andere mensen botst of kunt vallen zijn minder verstandig. Duiken met zuurstofflessen mag niet tijdens de zwangerschap.
Seks
Bij een normaal verlopende zwangerschap zijn er geen geboden of verboden ten aanzien van seks. Geslachtsgemeenschap kan geen miskraam of beschadiging van het kind veroorzaken. Bij bloedverlies, vroege weeënactiviteit of gebroken vliezen wordt gemeenschap sterk afgeraden.
Werk
Bepaalde werkomstandigheden kunnen risico's voor de zwangerschap met zich meebrengen. Daarom zijn er verschillende regelingen voor zwangere en pas bevallen werkneemsters. Ze zijn onder andere vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet en het Besluit zwangere werkneemsters. De bedrijfsarts kan je arbeidsgebonden risico's in kaart brengen en je werkgever hierover informeren.
Vakanties en verre reizen
Als je zwanger bent, kun je in veel gevallen gerust op reis gaan. Als je van plan bent om naar verre landen te gaan, neem dan contact op met de GGD voor een reizigersadvies. Aangeraden wordt een reisbestemming te kiezen waar goede medische zorg aanwezig is. Tegen vliegreizen bestaat uit medisch oogpunt geen bezwaar voor moeder en kind. Vliegmaatschappijen willen meestal geen zwangere vrouwen na 32-34 weken zwangerschap vervoeren, omdat ze geen bevallingen in de lucht willen riskeren. Verblijf op grote hoogte wordt ontraden. Door de afnemende zuurstofspanning van de lucht is er minder zuurstof beschikbaar. Het advies is om niet langdurig hoger dan 2000 meter te verblijven.
Sauna en zonnebank
Of een hoge omgevingstemperatuur tijdens de zwangerschap kwaad kan, is niet bekend. Mogelijk is het verstandig de eerste maanden van de zwangerschap langdurig hete baden, saunabezoek of zonnebank te vermijden. De zonnebank kan een zwangerschapmasker (een bruine verkleuring van de huis) veroorzaken of verergeren. Dit kan ook gebeuren door zonnen, aangeraden wordt een zonnebrand met een hoge beschermingsfactor te gebruiken. <omhoog>
Zwangerschapsklachten
Het hebben van klachten kan bij iedere vrouw en bij elke zwangerschap anders zijn. Iedere vrouw ervaart de zwangerschap anders. Hieronder staan een aantal veel voorkomende klachten beschreven en krijg je een aantal tips.
Moeheid
Vooral in de eerste drie maanden van de zwangerschap kun je moe zijn. Veel vrouwen hebben dan meer behoefte aan slaap. Dat komt door hormonale veranderingen, maar ook doordat er ontzettend veel gebeurd in je lichaam. Soms is bloedarmoede de oorzaak. Het bloedonderzoek in het begin van de zwangerschap kan dit aantonen. Geef indien mogelijk zoveel toe aan deze vermoeidheid.
Misselijkheid
Vooral in de eerste drie tot vier maanden van de zwangerschap kun je last hebben van (ochtend)misselijkheid en overgeven. Niet eten maakt het meestal erger. Begin daarom met een licht ontbijt, en probeer daarna het eten over kleine, lichte maaltijden te verdelen. Vermijd vet en pittig gekruid eten.
Brandend maagzuur
Sommige vrouwen krijgen last van brandend maagzuur. Voedingsmiddelen zoals koffie, sinaasappelsap en vet kunnen de klachten verergeren. Als je er teveel last van hebt, kunt je er medicijnen voor gebruiken. Deze zijn bij de drogist of apotheek verkrijgbaar. Controleer altijd eerst of je een medicijn tijdens de zwangerschap mag gebruiken. Je kunt ook proberen met melk, vanille vla of pepermunt en door wat rechter op te slapen de klachten te verminderen.
Verstopping
Tijdens de zwangerschap werken je darmen wat trager. Daardoor komt de ontlasting minder vaak en is deze ook harder. Dit geldt vooral als je ijzertabletten gebruikt. Vezelrijke voeding (rauwkost, fruit en volkoren producten), eventueel met toevoeging van zemelen, kan helpen. Zorg dat je daarbij ongeveer twee liter per dag drinkt. Verder is lichamelijke activiteit belangrijk voor de stoelgang. Zorg dus dat je dagelijks voldoende lichaamsbeweging hebt.
Aambeien
Tijdens de zwangerschap komen aambeien vaker voor. Aambeien zijn uitstulpingen van een bloedvat rond je anus. Aambeien kunnen jeuken en pijn doen. Persen kan de klachten verergeren. Probeer daarom verstopping en harde ontlasting te voorkomen. Otrivinneusspray wil wel eens helpen. (die ook je neus zorgt voor het samentrekken van de bloedvaten) Wij kunnen ook een kuur met zalf en tabletten voor je bestellen.
Vaak plassen
Tijdens de zwangerschap moet je vaker dan normaal plassen. Naarmate de baarmoeder groeit, komt er meer druk op je blaas. Daardoor heb je sneller het gevoel dat je moet plassen. Als je heel vaak aandrang voelt om te plassen, kan dat door een blaasontsteking komen. Meestal heb je dan ook een branderig gevoel bij het plassen. Breng in dat geval een potje urine voor controle naar de huisarts.
Vaginale afscheiding
Vaginale afscheiding neemt vaak toe tijdens de zwangerschap. Dat is normaal. Neem contact op met je huisarts als de afscheiding een abnormale geur of kleur heeft, of als je ook jeuk, pijn of een branderig gevoel hebt. Het kan dan zijn dat je een infectie hebt. Zo nodig krijg je daarvoor medicijnen.
Bloedverlies in de zwangerschap
Eén op de vijf vrouwen verliest bloed in de eerste drie maanden van de zwangerschap. Dit kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld innesteling van de vrucht in de baarmoeder of een wondje op de baarmoedermond. Dit kan vervelend zijn, maar het is niet gevaarlijk voor de zwangerschap. In ongeveer de helft van de gevallen is er sprake van een miskraam. Het lichaam stoot de vrucht af, wat aanvoelt als een heftige ongesteldheid. Een miskraam is vaak verdrietig of verwarrend, maar je kunt niets doen om het te voorkomen. Neem contact op met ons als je je ongerust maakt. Verlies je bloed na de derde maand (wat veel minder vaak voorkomt) neem dan altijd contact met ons op.
In de richtlijn 'Vaginaal bloedverlies in de eerste maanden van de zwangerschap wel of geen miskraam' kun je informatie vinden. Deze richtlijn is via de site www.nvog.nl (Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie) te downloaden.
Harde buiken
Tijdens de zwangerschap voel je de spieren van de baarmoeder af en toe samentrekken. Dit noemt men ook wel harde buiken. Een harde buik ontstaat vaak bij inspanning en verdwijnt weer als je je ontspant. Af en toe een harde buik kan geen kwaad. Als je vaak een harde buik krijgt, kan dat betekenen dat je het rustiger aan moet doen.
Rug- of bekkenpijn
Tijdens de zwangerschap veranderen je gewicht en houding en worden de bekkengewrichten meer beweeglijk. Daardoor kun je soms rugklachten of pijn in het bekken krijgen. Wanneer je hier veel hinder van ondervindt, is het een goed idee om fysio-, bekken-, of houdingstherapie te doen. Bewegen is goed. Een goede houding kan de klachten verminderen. Zorg dat je bij het bukken of tillen door je knieën buigt. Geef je onderrug voldoende steun bij het zitten. Draai als je uit bed komt eerst op je zij, en druk jezelf zijwaarts omhoog.
Vasthouden van vocht
Tijdens de zwangerschap houdt je lichaam meer vocht vast. Soms krijg je daardoor dikke voeten en enkels. Bij warmte en weinig beweging kan dit verergeren. Zorg dat je voldoende beweegt en leg je benen hoog als je zit, ligt of slaapt.
Spataderen
Sommige vrouwen krijgen tijdens de zwangerschap spataderen. Zorg dat je regelmatig beweegt en probeer lang staan en lang zitten te voorkomen. Gebruik als je zit of ligt een krukje of een kussen om je benen hoog te leggen. Ook het dragen van elastische (steun)kousen helpt de klachten van spataderen te verminderen.
Pigmentvlekken
Tijdens de zwangerschap kunnen door de zon bruine vlekken in je gezicht ontstaan ("zwangerschapsmasker"). Bescherm je huid tegen de zon door zonnebrandcreme of sunblock te gebruiken, in de schaduw te blijven of een hoed te dragen. Na de zwangerschap verdwijnen de pigmentvlekken meestal vanzelf.
Stemmingswisselingen
Tijdens en na de zwangerschap kun je last krijgen van wisselingen in je stemming (prikkelbaar, somber, moeite met concentreren of juist overmatig blij zijn). Het kan gaan om zorgen over de balans tussen zwanger zijn van een kind en bijvoorbeeld je werk of jullie relatie. En ook de angst voor de bevalling of zorgen om de gezondheid van je ongeboren kind kunnen een belasting voor je vormen. Het is belangrijk dat je je vrij voelt om deze zorgen openlijk met ons te bespreken. <omhoog>
Voor nog meer informatie met betrekking tot deze onderwerpen staan diverse links in de sectie links.